Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ

6.10.2021
Hazine ve Maliye Bakanlığı (“Bakanlık”) tarafından 6 Ekim 2018 tarihinde bir Tebliğ (Tebliğ No:2008-32/51) yayımlanmış ve Karar’ın kapsamına girmeyen sözleşmeler ve Karar’ın nasıl uygulanacağı hususları açıklığa kavuşturulmuştur.
TÜRK PARASI KIYMETİNİ KORUMA HAKKINDA 32 SAYILI KARARA İLİŞKİN TEBLİĞ
Bilindiği üzere, 13 Eylül 2018 tarihinde yayımlanmış olan Cumhurbaşkanı Kararı ile Türkiye’de yerleşik kişiler arasında yapılacak veya yapılmış olan ve Hazine ve Maliye Bakanlığınca istisna tutulmuş hallerden olmayan menkul ve gayrimenkul alım satım, taşıt ve finansal kiralama dâhil her türlü menkul ve gayrimenkul kiralama, leasing ile iş, eser ve hizmet sözleşmeleri için belirlenen sözleşme bedelleri ile bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılamayacağı belirtilmişti. Ayrıca Karar’da yer alan geçiş hükmü ile sözleşmelerde döviz cinsinden kararlaştırılan bedellerin 13 Ekim 2018 tarihine kadar taraflarca Türk parası olarak yeniden belirleneceği öngörülmekteydi.

Bu Karar’ın uygulanması konusunda yetkili kılınan Hazine ve Maliye Bakanlığı (“Bakanlık”) tarafından 6 Ekim 2018 tarihinde bir Tebliğ (Tebliğ No:2008-32/51) yayımlanmış ve Karar’ın kapsamına girmeyen sözleşmeler ve Karar’ın nasıl uygulanacağı hususları açıklığa kavuşturulmuştur.

I. Kapsam
Tebliğ ile getirilen Döviz yasağı, Türkiye’de yerleşik kişiler arasında akdedilen sözleşmeler açısından uygulama alanı bulacaktır. Türkiye’de yerleşik kişi kavramı, 32 sayılı Karara ilişkin Tebliğ’de “Yurtdışında işçi, serbest meslek ve müstakil iş sahibi Türk vatandaşları dahil Türkiye’de kanuni yerleşim yeri bulunan gerçek ve tüzel kişiler” şeklinde tanımlanmıştır. Ayrıca, Türkiye’de yerleşik kişilerin yurt dışındaki şube, temsilcilik, ofis, irtibat bürosu, işlettiği veya yönettiği fonlar, yüzde elli ve üzerinde pay sahipliklerinin bulunduğu şirketler ile doğrudan ya da dolaylı olarak sahipliklerinde bulunan şirketler de Türkiye’de yerleşik kişi olarak değerlendirilecektir.

Bununla birlikte birtakım sözleşmeler, tarafları Türkiye’de yerleşik kişi olmasa dahi Bakanlık’ça istisna kapsamına alınmıştır. Dolayısıyla bu sözleşmelerde döviz yasağına ilişkin Karar uygulanmayacaktır. Sözleşmenin yasağa tabi olup olmadığı konusunda aşağıdaki tabloda açıklamalara yer verilmiştir:
Sözleşme Taraftarı / Konusu Sözleşme Türü Yasağa TAbiiyet Durumu Teblig Maddesi
Türkiye'de Yerleşik Kişiler Arasında Yapılan Gayrimenkul Satış Yasağa Tabi 8/1
Gayrimenkul KiralamaYasağa Tabi8/2
Gayrimenkul satışı veya kiralanması sözleşmesinden kaynaklanan diğer yükümlülüklerYasağa Tabi8/1, 8/2
Kamu Kurumuna gayrimenkul satışıveya kiralanmasıYasağa Tabi8/12
TSK Güçlendirme Vakfı Şirketlerinegayrimenkul satışı veya kiralanmasıYasağa Tabi8/12
Döviz cinsinden/endeksli Kamuihalelerinde yüklenicilerin üçüncütaraflarla akdedeceği gayrimenkulsatışı veya kiralanmasıYasağa Tabi8/13
Türkiye’de yerleşik yolcu, yük veyaposta taşıma faaliyetinde bulunan ticarihavayolu işletmeleri; hava taşımaaraçlarına, motorlarına ve bunlarınaksam ve parçalarına yönelik teknikbakım hizmeti veren şirketleringayrimenkul satışı veya kiralanmasıYasağa Tabi8/17
Sivil havacılık mevzuatı kapsamındahavalimanlarında yer hizmetleriyapmak üzere çalışma ruhsatı alanveya yetkilendirilen kamu ya da özelhukuk tüzel kişiliği statüsündekikuruluşlar gayrimenkul satışı veyakiralanmasıYasağa Tabi8/17
Yukarıda sayılan (son iki satır)kuruluşların kurdukları işletme veşirketler ile doğrudan veya dolaylıolarak sermayelerinde en az %50 hisseoranına sahip olduğu ortaklıklarıngayrimenkul satışı veya kiralanmasıYasağa Tabi8/17
13 Eylül 2018’den önce akdedilmişkiralama sözleşmeleriYasağa Tabi8/24
İş makineleri dahil taşıt satışı veyakiralanmasıYasağa Tabi8/6, 8/7
Menkul satışı veya kiralanması Yasağa Tabi Değil8/6, 8/7
İş SözleşmeleriYasağa Tabi 8/3
TC Vatandaşı olmayan çalışanlarlayapılan iş sözleşmeleriYasağa Tabi Değil8/11
Danışmanlık, aracılık ve taşımacılıkdâhil hizmet sözleşmeleriYasağa Tabi 8/4
Eser sözleşmeleriYasağa Tabi 8/5
13 Eylül 2018’den önce akdedilmiş işmakinesi dâhil taşıt kiralamaYasağa Tabi Değil8/22
Türkiye'de yerleşik olmayan kişilerle yapılan Gayrimenkul satış ve kiralamasözleşmeleri dâhil yukarıda yer alantüm sözleşmeler Yasağa Tabi Değil -
Türkiye'de yer almayan gayrimenkullerle ilgili sözleşmeler Gayrimenkul satış ve kiralamasözleşmeleri Yasağa Tabi Değil -

II. Döviz Yasağı Kapsamında Değerlendirilecek Haller
Döviz yasağı kapsamındaki sözleşmeler uyarınca düzenlenecek kıymetli evraklarda yer alan bedeller de döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak belirlenemeyecektir.

Ayrıca, uluslararası piyasalarda fiyatı döviz cinsinden belirlenen kıymetli madenlere ve/veya emtiaya endekslenen ve/veya dolaylı olarak dövize endekslenen sözleşmeler de dövize endeksli sözleşme olarak kabul edilecektir. Dolayısıyla bu sözleşmelerin, altın veya petrol gibi değeri uluslararası piyasada dövize endeksli olarak belirlenen değerli maden ve/veya emtialara endekslenmesi de mümkün değildir.

III. Geçiş Süreci ve Bedelin Yeniden Belirlenmesi
Yukarıdaki şekilde döviz yasağı kapsamında olan sözleşmelerin 13 Ekim 2018’e kadar tarafların mutabakatı ile Türk parası olarak yeniden belirlenmesi zorunludur.

Tarafların mutabakata varamaması halinde ise bedelin Türk Lirası cinsinden belirlenmesi aşağıdaki şekilde olacaktır:
Söz konusu bedeller 02 Ocak 2018 tarihinde belirlenen gösterge niteliğindeki TCMB efektif satış kuru kullanılarak hesaplanan Türk parası cinsinden karşılığı (1 USD= 3.7776 TRY) bu tarihten bedellerin yeniden belirlendiği 13 Ekim 2018 tarihine kadar TÜİK’in her ay için belirlediği TÜFE aylık değişim oranları esas alınarak artırılacaktır. Bu çarpım sonucunda dönüşüme esas alınacak olan oran Amerikan Doları için yaklaşık 4.5’tir.

Ayrıca konut ve çatılı işyeri kira sözleşmeleri için özel bir usul öngörülmektedir. 13 Eylül 2018 öncesinde akdedilen konut ve çatılı iş yeri kira sözleşmelerindeki döviz olarak belirlenen bedeller, bir önceki paragrafta anlatılan genel usul uyarınca iki yıllık süre için Türk parası olarak belirlenir. Ancak, belirlemenin yapıldığı 13 Ekim 2018 tarihinde içinde bulunulan kira yılının sonundan itibaren bir yıl geçerli olacak kira bedelinde mutabakata varılamazsa, 13 Ekim 2018 tarihinden belirlemenin yapıldığı kira yılının sonuna kadar TÜİK’in her ay için belirlediği TÜFE aylık değişim oranları esas alınarak artırılması yoluyla belirleme yapılacaktır.

Bir sonraki kira yılındaki Türk parası cinsinden kira bedeli ise, mutabakata varılamazsa, önceki kira yılında geçerli olan kira bedelinin TÜİK’in belirlediği TÜFE aylık değişim oranları esas alınarak artırılması yoluyla belirlenir ve belirlenen Türk parası cinsinden kira bedeli bu fıkrada belirtilen iki yıllık sürenin sonuna kadar geçerli olur.

Ayrıca, Tebliğ ile istisna kapsamına alınan sözleşmelerde yer alan bedeller, bu sözleşmelerin taraflarının mutabakatı halinde, yukarıda belirtilen yeniden belirleme usulü uyarınca Türk parası cinsinden kararlaştırılabilecektir.

Ekrem Oğuz
eoguz@dundarsir.com

Habil Arda Kel
hkel@dundarsir.com

Yunus Yasir Çalışkan
ycaliskan@dundarsir.com